Doğanın uyanışı
![Doğanın uyanışı](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140oZB8Kuwy5_1-1.jpg)
![Kültürlere göre farklılık gösteriyor](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140Oc76zM5l5_201.jpg)
Kutlamaları ilk başlatan kişi Kral Cemşid
![Kutlamaları ilk başlatan kişi Kral Cemşid](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140QaNCZGMM5_s-7170c0aa7f130aa6473a8d43ecfdc045412ca1b5.jpg)
Zerdüşt tarafından kurumsallaştırıldı
![Zerdüşt tarafından kurumsallaştırıldı](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140hwAK2lr15_farvahar001.jpg)
Kelimenin kökeni
![Kelimenin kökeni](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/31400iTLx15D5_s-e4cbb848ac72f90bd1719cbdea5e94f3e689a6fa.jpg)
![](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140MwJd60F85_Persler.jpg)
Yeni gün anlamına geliyor
![Yeni gün anlamına geliyor](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140Z7NKAFee5_dawn_mountains_morning_sun_45599_2560x1704.jpeg)
İlk başlangıç Pers İmparatorluğu’nda
![İlk başlangıç Pers İmparatorluğu'nda ](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140XFpjn4Fw5_perse.jpg)
Diğer dillerdeki adı
![Diğer dillerdeki adı](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140tZUoxqjT5_5418aec00da82c4d4aa27179_1426780344308_2048.jpg)
Türklerde Nevruz
![Türklerde Nevruz](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140ZOJhTvM85_orta-asya-t%C3%BCrk-tarihi.jpg)
Güller güller nubara,
Bağçanızda gül olsun,
Gül olsun, bülbül olsun,
Bal olmasın, yağ olsun,
Evdekiler sağ olsun,
Hanım dursun ayağa,
Kosaya pay versin ağa.” gibi tekerlemeler söylenir.42
Azerbaycan’ın bazı bölgelerinde ise güreş, at çapma, çöken gibi oyunlar
oynanır ve yumurta dövüşü yapılır.43 Ayrıca horoz, koç, köpek, deve gibi
hayvanlar dövüştürülür. Yenilerek dövüşü kaybeden hayvan, kural gereği karşı
tarafa verilir.44Azerbaycan’da, Nevruz kutlamalarını düzenli bir şekilde
yürütmek maksadıyla “Han bezeme”denilen bir oyun oynanır. Bu oyun gereği bir
Hükümdar / padişah seçilir. Bu kişide beceriklilik, zekâ, tedbirli olma, iş bilirlik
gibi vasıflar aranır. Kırmızı elbiseler giydirilen padişahın başına bir de taç
yerleştirilir. Geleneğe göre, Nevruz bayramı süresince, padişahın emriyle
dargınlar barıştırılır, toplumda birlik beraberlik sağlanmaya çalışılır.
dikilir. Toprakta sürüm yapılır.
1995’ten beri…
![1995'ten beri...](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/314009CsP0qd5_1200px-Azeri_music.jpg)
On İki Hayvanlı takvimden beri
![On İki Hayvanlı takvimden beri](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140Y2drNasE5_Maya-Takvimi-4.jpg)
Nevruziye
![Nevruziye](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/31400Q7FhgY65_norouz_greeting_by_anothervista.jpg)
Eski takvime atıf halen sürüyor
Alevi ve Bektaşiler arasında da kimi yorelerde eski takvime atfen Mart Dokuzu adi verilerek kutlanan Nevruz’da özel ayinler yapılırdı, yine Zerdüştler ve Yezidiler’de 21 Mart’ı bayram olarak kabul etmişlerdir.
Özel olarak hazırlanan Nevruziye adlı macun Osmanlı döneminden kalan bir kültür olarak bu gün hâlâ Manisa’da 21 Mart’ta Mesir macunu şenlikleri yapılmaktadır.
Afganlarda Nevruz
![Afganlarda Nevruz](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140BMsA5GWq5_Novruz003.jpg)
Kültür, bir milleti millet yapan değerler bütünüdür. Kültürün en önemli unsurları ise içinde binlerce yıllık bir geçmişi barındıran gelenek ve göreneklerdir. Yeryüzünde yaşayan en eski kavimlerden olan Türklerin, tarihi derinliklerinden gelen zengin kültürel değerleri, gelenek ve görenekleri vardır. Nevruz şenlikleri, Türklerin tarihin bilinen devirlerinden itibaren kutladıkları milli bayramlarından birisidir.
Bahar bayramlarını, dünyanın muhtelif bölgelerinde, çeşitli toplumlarda ve milletlerde görmek mümkündür. Galerimizde Nevruz’u, Türk kültüründeki yeri ve önemi açısından ele alacağız.
Türk Kültüründe Nevruz’un Kökeni Ergenekon Destanı ile İlişkilendirilir
features.cgsociety.org
Türkler Nevruz’u Ne Zamandan Beri Kutlamaktadır?
Nevruz Kelimesinin Menşei
Nevruz’un Çeşitli Türk Topluluklarındaki Karşılıkları
- Altay Türkleri; Cılgayak Bayramı
- Azerbaycan; Ergenekon, Bozkurt Bayramı
- Başkurt Türkleri; Ekin Bayramı
- Doğu Türkistan; Yeni Gün, Baş Bahar
- Gagavuzlar; İlkyaz
- Hakas Türkleri; Cılsırtı, Ulu Kün
- Karaçay-Malkar Türkleri; Gollu, Gutan, Saban Toy, Tegri, Toy
- Kazak Türkleri; Ulus Günü
- Kazan Türkleri ve Karakalpaklar; Ergenekon Bayramı
- Türkmenler; Teze Yıl
- Uygur Türkleri; Yeni Gün
Türkiye’nin Çeşitli Bölgelerinde Nevruz Bayramı:
Türklerin Nevruz Gelenekleriyle İlgili Bilgi Veren Tarihi Kaynaklar
- AbulKasım Firdevsi – Şahname
- Kaşgarlı Mahmut – Divân-ı Lügat’it Türk
- Yusuf Has Hacib – Kutadgu Bilik
- Ömer Hayyam – Nevruzname
- Hüca Ali Termizi – Nevruzname
- Mevlana Lütfi – Gül ve Nevruz
- Ebulgazi Bahadır Han – Şecere-i Türk
Türk Dünyasındaki Nevruz Kutlamalarının 7 Aşaması:
Hazırlık:
Nevruza hazırlık genel temizlikle başlar. Evlerin etrafı temizlenir, içi ve dışı badanalanır, halılar ve kilimler yıkanır. Aile üyelerine yeni elbise, alınır. Akrabalara hediye alınır. Bayrama birkaç gün kala tatlıların yapımına başlanır. Nevruz ateşi için gerekli ot, çalı ve odun hazırlanır.
Mezarlık Ziyareti:
Nevruz kutlamalarında önemli bir yeri olan bu gelenek, eski Türklerdeki yuğ törenlerinin izlerini taşımaktadır ve bunların devamı niteliğindedir. Azerbaycan, Türkistan ve diğer yörelerde hâlâ nevruzda yapılan bu gelenek, ölmüşlerin mezarını ziyaret etmek, mezar üzerine şeker ve tatlı bırakmak, yasin okumak, ağıt söyleyip ağlamak, mezarların etrafını temizlemek, bazı yörelerde de mezarlıkta kahve içmek ve yemek yemek gibi etkinliklerle devam etmektedir. Orta Anadolu’da Nevruz “Mart Dokuzu” adıyla bilinir. Diğer yörelerde de benzer adetler vardır. Mezarlar ziyaret edilir.
Kır Gezileri:
Toplu şekilde kırlara çıkılarak eğlenceler, şölen ve yarışmalar düzenlenir. Bu gelenek Hun Türklerinde de mevcuttur. Türk dünyasının bazı yörelerinde bu etkinlik Nevruzda gerçekleşmeye devam etse de, diğer yörelerde Hıdrelleze kaymıştır.
Ateşle İlgili Pratikler:
Geniş Türk coğrafyasında kutlanan Nevruz törenlerinin hepsinde ateşle ilgili pratikler bulunmaktadır. Bunlardan en yaygın olanı büyük ateşler yakarak üzerinden atlama ve bu sırada “Ağırlığım, uğurluğum sende kalsın”, “Kırmızılığın bana, sarılığım sana” gibi büyüsel duaların edilmesidir.
İnanışa göre nevruz ateşinden atlayanlar hastalıklardan arınır ve yıl boyunca hastalanmaz. Bir diğer pratik, hayvanları ateş üzerinden atlatmak veya iki ateş
arasından geçirmektir. Nevruz törenlerinde ateşin kullanılması, onun temizleyici, arındırıcı, hastalıkları, kötülükleri ve büyüyü yok edici özelliğinden kaynaklanmaktadır.
Su ile İlgili Pratikler:
Sabah erkenden tüm su kaplarındaki suları yenileme, taze su içme ve ev hayvanlarına içirme, eski eşyaları suya atma, birbirinin üzerine su serpme ve su falına bakma şeklinde su ile ilgili pratikler uygulanır. Su kültü, eski Türk inanç sisteminde önemli bir yere sahiptir ve tüm pınarların, dere, ırmak, göl ve denizlerin kendi iyi ruhlarının olduğuna inanılmaktadır. Suyun şifa verici, arındırıcı gücüne inanç, Türk mit, efsane ve destanlarına da yansımıştır.
Eğlenceler:
Nevruz kutlamalarında çeşitli yarışlar, gösteriler, seyirlik oyunlar ve müzik yer almaktadır.
Yardımlaşma:
Nevruz kutlamalarının en önemli özelliği yardımlaşma, sevgi ve şefkat bayramı olmasıdır. Bayramdan önce fakir, hasta ve zor durumda olan kişilere para, giyecek yardımı yapılır ve bayram günü yapılan bayram aşından pay verilir. Yardımlar sırasında insanları kırmamaya dikkat edilir.
Örneklerle Türk Dünyası’nda Nevruz
- Azerbaycan’da Nevruz: Azerbaycan’da halk, Nevruz’a birkaç hafta kala her Çarşamba akşam şenlikleri düzenler. Ateşler yakılır, evler temizlenir ve insanlar tepeden tırnağa yeni elbiselerini giyerler. Mumlar yakılır, Nevruz şekerleri hazırlanır, gelen misafirlere gül suyu dökülür. Gecelerde ateş oyunları oynanır. İnsanlar ateş üzerinden atlayarak, kışın tüm belalarından korunduklarına inanırlar
- Kazakistan’da Nevruz: Kazakistan Türkleri, Nevruz Bayramı’nı SSCB tarafından yasaklandığı 1930 yılına kadar Ulusun Ulu Künü, yani Ulusun Ulu Günü, deyimi ile adlandırmışlardır. Kazaklar, 1929 yılına kadar 21 Mart’ı yılbaşı olarak kutlamışlardır. Kazak Türkleri, Kazakistan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığına kavuşmasından sonra 1991 yılından itibaren tekrar bu güne Ulusun Ulu Günü ifadesiyle milli bayram ilan etmişlerdir.
- Özbekistan’da Nevruz: Özbekistan’da Nevruz, özel mesire yerleri ve vadilerde kutlanır. Zurnalar çalan davetçiler insanları bayrama davet eder. Nevruz günü âşıklar Özbek Türklerinin güzel destanlarını söylerler. Bir taraftan halk oyunları oynanırken, bir taraftan da pehlivanlar güreş tutuşur. Büyük kazanlarda özenle hazırlanan yemekler davetlilere sunulur. Tüm halkın katılımıyla 21 Mart’ta başlayan törenler bir hafta kadar devam eder. Özbekistan’ın 1991’de bağımsızlığını kazanmasından sonra Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un hazırlattığı özel kararname ile 21 Mart, Nevruz Bayramı olarak belirlendi.
- Kırgızistan’da Nevruz: Kırgız Türkleri yeni yıla Nevruz Şenlikleri ile başlar. 22 Mart günü yeni yılın Başay denilen ilk ayının birinci günüdür. Nevruz’da Kırgızlar yedi gün önceden bayram temizliklerine başlar, insanlar da yıkanıp, Nevruz’da en güzel bayramlık elbiselerini giyerler. Nevruz akşamı avlu yakınında ateş yakılır ve bütün insanlar yaşlı-genç demeden ateşten atlarlar. Ateşten atlama; insanların ruhlarını, niyetlerini temizleyerek yeni yıla arınmış olarak girme düşüncesini ifade eder.
Selçuklu ve Osmanlı’da Nevruz Kutlamaları
Nevruz’la İlişkilendirilen Bazı Renklerin Türk kültüründeki Anlamları
- Sarı: Sarı rengin kutsallığı Şamanizm’den kaynaklanmaktadır. Sarı renk, dünyanın merkezinin sembolüdür. Tanrılar tanrısı Ülgen’in altın kaplı sarayı ve altın renkli tahtı dünyanın merkezini oluşturur.
- Yeşil: Türk mitolojisine göre, Tanrı Ülgen’nin yedi oğlundan birisinin adı Yeşil Kaan’dır. Görevi bitkilerin büyümesini ve yeşillenmesini sağlamaktır.
- Kırmızı: Al ve kızıl renkler, tarihimizin başlangıcından beri Türk ruhu ve inancını yansıtmaktadır. Türklerin Al bayrak kullanmaları ateş kültü ile açıklanır. Çin kaynaklarına göre Kırgız hanlarının otağında kırmızı bayraklar bulunmaktadır. XI. Yüzyıldan sonra al, bir renk adı olduğu kadar, bayrak adı da olmuştur.
Son Söz
Dünyada önemi
Nevruz Türküsü
![Nevruz Türküsü](http://icube.milliyet.com.tr//OnedioGallery/Detail/2017/03/20/3140FIAl45bW5_celikhanda-nevruz-cicekleri-bahari-getirdi-454741.jpg)
Azan navrezım mubarek.
Yararlanılan Kaynak: Gzone Dergi
Diğer Kaynaklar:
**http://www.jasstudies.com/Makaleler/1722073136_4Emrah%20%C3%87etin_59-67.pdf**
**http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/hayrettin_rayman_turk_kulturunde_renkler_nevruz.pdf**
**http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/erman_artun_turk_halk_kulturunde_nevruz.pdf**
**http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/53/53.pdf**
**http://www.necatidemir.net/images/demir/bkosem/nevruz.pdf**